‘Het geluk van Desi Bouterse’ – Herinneringen aan Suriname, deel IV

Geplaatst door Natascha Adama op 04 december 2014

Ik heb me steeds afgevraagd wat het toch was, dat Desi Bouterse steeds als de slimste uit de bus kwam. De Anansi van Suriname, de man die elke tegenstander een run for his money gaf. De brutale wakaman die op 25 februari met zijn Bomika Makkers orde op zaken was komen stellen, door het land te verlossen van de ganaffen en graaiers.

Steeds was daar weer de verwondering, en misschien ook een beetje bewondering voor de political man die Bouterse is en die zo goed beschreven wordt in de politieke literatuur. Als politicologe is het namelijk machtig mooi om een ware vakman aan het werk te zien nietwaar.

‘Powerbroker’, ‘strateeg in hart en nieren’. Het was die de combinatie van deze verwondering en bewondering voor de political man Desi Bouterse die mij deed besluiten om de zaken beginnende bij het aantreden in 25 februari 1980 tot eind 2000 te onderzoeken. Het onderzoek bood inzichten en gaf nieuwe perspectieven en zienswijze over een aantal kwesties, zoals bijvoorbeeld de rat-race om een coup te plegen eind jaren ’70 toen eenmaal duidelijk was dat Henck Arron het overzicht helemaal kwijt was en Yngwe Elstak het overwicht om een leger te leiden miste.

Wie het eerst kwam, die het eerst maalde en Desi Bouterse kwam samen met Roy Horb, Bennie Brondenstein en Ewout Leefland en anderen als eerste aan, om die felbegeerde coup te plegen. Zo simpel was dat. Ze waren de eerste die een move maakten en via een drive-by shooting het hoofdbureau van Politie in brand staken, de legertop en de regering naar huis stuurden.

Inderdaad de Coup-op-goed geluk, die ook lukte, omdat meteen daarna de eerste burgers zich aanmelden met hun kennis en kunde. Het bleek als spoedig dat de hele staatsgreep niets te maken had een vakbond, dat ze het kamp uit waren geflikkerd en dat de regering niet naar ze wilden luisteren. Ze hadden geluk. Gewoon geluk, de juiste plaats, de juiste tijd en de juiste mensen die bereid waren om de democratie om zeep te helpen.

Voor 1982

En het geluk bleef de militairen toelachen. Op militair gebied bijvoorbeeld. Op het nippertje konden ze in maart 1982 het vege lijf redden tijdens een tegencoup geleid door de luitenant Rambocus. Een overloper aan de kant van de groep Rambocus redt het leven van Desi Bouterse en zijn friends.

Ook op politiek gebied krijgt Bouterse de upperhand, omdat diverse groepen strijden om de gunsten van de militairen. Het is een komen en gaan van mensen, iedereen is bereid concessies te doen ten koste van de democratie. Niemand vraagt zich af hoe het verder moet met de rechtstatelijkheid en de democratie. Henk Chin A Sen probeert verdere degeneratie van de rechtsstaat te voorkomen en de politieke verloedering in de hand te houden, maar mist zelf de steun van de politieke en maatschappelijk elite. Daarbij komt kijken dat Chin A Sen zelf een flink aantal trollen zoals bijvoorbeeld, André Haakmat het machtccentrum binnenloodst.

Door de machinaties van André Haakmat escaleert de ruzie tussen Henk Chin A Sen en Desi Bouterse, maar de echte reden voor de breuk is dat Bouterse een man als Chin A Sen niet kan misbruiken als puppet en frontman. En dat is feitelijk de reden voor de breuk tussen beide heren en daarop volgend, het aftreden van Chin A Sen.

Maar, in de perverse omgeving waarin intrige en Machiavellisme hoogtij vieren passen alleen opportunisten zonder scrupules. Mensen zoals André Haakmat, Errol Alibux, Frank Vreden en andere lieden van PALU. Relevant is de dubbele rol van André Haakmat, minister en adviseur van de bevelhebber, maar tevens ook adviseur van Cyriel Daal en Jan Haakmat (zijn broer), respectievelijk voorzitter en ondervoorzitter van de Moederbond.

Cyriel Daal en Fred Derby kunnen niet door een deur: Daal is boos op C-47 en Derby vindt Daal een onbetrouwbare partner. Als er stenen naar de vakbondsleiders van C-47 worden gegooid vanuit een auto is voor Derby en de zijnen de maat vol. Een andere probleem is dat Fred Derby zich niet herkent in de acties van de Surinaamse middenklasse. Met mensen als Leckie, Gonsalves en Kamperveen, allemaal leden van de Associatie voor Democratie, heeft de vakbondsleider Derby niets. Volgens hem zijn dat mensen die ‘met de pink naar boven thee drinken in hun mooie huizen’.

Hij ziet geen reden om zich bij de protesteerders te voegen, ofschoon ook hij ongerust is over de instabiele situatie in het land. De journalist Leslie Rahmann is als vakbondsleider verbonden aan C-47, en hij is de man tegen wie Bouterse tijdens een persconferentie zegt dat hij hem betaald zal zetten.

De oppositie is hopeloos verdeeld, men vertrouwt elkaar niet, en dat is de reden waarom Desi Bouterse kan verdelen en heersen, met zijn uzi in de hand, het ganse land kan veroveren. Hij weet dat er altijd mensen die willing and able zijn om hem te helpen. De ene keer zijn het de mensen uit extreem linkse kamp die een totaal andere visie hebben over de rechtsstatelijkheid en de democratie en de andere keer zijn het mensen uit de bezittende klasse, en weer een andere keer is het de Vakbeweging die Bouterse de helpende hand toesteekt.

Zoals een waarnemer zegt: ‘Bouterse helpt vele mensen maar het mag nooit gaan ten koste van zijn eigen zak. Hij ziet de staat en het geld van de staat als een verlengstuk van zijn eigen portemonnee. Mensen die komen om hulp te vragen, helpt hij meestal ook. Maar daarvoor gebruikt hij de middelen van de staat.’

Jeroen Trommelen, journalist van de Volkskrant, schrijft in de jaren ’90 dat iedereen (houthakkers en mensen in de binnenlanden) Bouterse geld schuldig is. Het geld moet echter terugbetaald worden, met hoge rente, want Bouterse is een zakenman.

Het beeld van Desi Bouterse als loyale hulpvaardige man is maar schijn. Want wie niet wil meewerken haalt zich de toorn van een zeer gevaarlijk en dodelijke tegenstander op de hals, een man die niets vergeet en altijd een mogelijk zoekt om de rekening te vereffenen. Het zijn niet alleen de slachtoffers van 8 december 1982 die het niet kunnen navertellen, in de loop der tijd zijn er diverse mensen onder zeer mysterieuze omstandigheden vermoord.

Ook mensen uit de gelederen van Desi Bouterse zelf, strijdmakkers zoals Roy Horb die vrijwel direct na de decembermoorden onder verdachte omstandigheden dood in zijn cel werd aangetroffen. Of zoals Rupert Christopher, militair en voormalig ambassadeur te Brazilië van 1996-2000 waarvan werd gemeld dat hij in 2007 zelfmoord gepleegd zou hebben. Saillant detail is dat Christopher als ambassadeur samen met de medewerker Dino Bouterse werd verdacht van het smokkelen van drugs via de diplomatieke post….. De kok die bij de familie Bouterse in dienst was en die gevonden wordt bij het huis op Leonsberg hangende in een van de bomen in de tuin.

Fred Derby heeft met zowel Roy Horb als Paul Bhagwandas lange gesprekken gevoerd voor laatstgenoemden stierven. Beide heren gaven tijdens de gesprekken volmondig toe dat ze achter de moordpartij van 8 december stonden. Volgens Roy Horb was zijn lijst zelfs nog veel langer geweest, maar het was Bouterse die deze 15 slachtoffers op zijn shortlist had staan.

Roy Horb zei dat Bouterse een aantal van zijn vrienden had gedood en hij was daar erg boos over. Als het aan hem gelegen had, waren Derby en vele anderen op die dag ook gefusilleerd. Roy Horb vertelde aan Derby dat hij niet lang meer zou leven en dat als er wat zou gebeuren, dan was Desi daarvoor verantwoordelijk.
,br>Paul Bhagwandas was terminaal toen hij aan Derby vroeg om een gesprek. Hij zei dat hij geen spijt had van de schietpartij (8 december 1982). Hij zei tegen Fred Derby dat ‘Desi’ niet te vertrouwen was (……..) dat hij een lafaard was, en dat hij nooit verantwoordelijkheid voor zijn daden zou nemen. ( Beide gesprekken zijn niet opgenomen, maar tijdens beide gesprekken was Fred Derby in gezelschap van drie anderen).

Maar ondanks al deze ruis blijft de ster van Desi Bouterse rijzen. Hij slaagt er steeds weer in anderen te laten opdraaien voor zijn (wan) daden en andere mensen de verantwoordelijkheid voor zaken die gebeuren onder zijn watch in de schoenen te schuiven. Interessant is echter de periode voorafgaand aan de democratische transitie in 1987, specifieker, de geheime afspraken tussen de oude etnische partijen en het Militaire Gezag die gemaakt werden met de intentie om de macht te verdelen, en om de status quo te herstellen.

Het Leonsberg-Akkoord

Het geheime akkoord dat gesloten werd tussen de leiders van oude politieke partijen, de KTPI, VHP en de NPS, was de icing on the cake voor de oude partijen die vanaf 1980 probeerden om de macht terug te grijpen uit de handen van de militairen. Over lieden als Ormskerk, Keerveld en de gebroeders Oemrawsingh wordt gezegd dat zij bezig waren om een tegencoup te organiseren in opdracht van de KTPI, NPS, respectievelijk de VHP.

Het akkoord wordt het Leonsberg-akkoord genoemd naar de plaats Leonsberg, alwaar volgens de mofo-koranti de bijeenkomsten plaatsvonden. De inzet was hoog, de oude politieke partijen wilden het land terug en dat kon alleen als er geen drastische veranderingen plaatsvonden in het kiesstelsel, want dan zou het voor hun onmogelijk worden ooit weer een verkiezing te winnen of de macht te verkrijgen.

Desi Bouterse, had andere problemen, hij had geen zin had om als massamoordenaar de geschiedenisannalen in te gaan en hij wist dat Vakbeweging en het Maatschappelijk Middenveld nooit zouden instemmen met een voorstel om de verantwoordelijkheid voor de moorden te Pokigron op zich te nemen in ruil voor macht. De vakbeweging, het Surinaams bedrijfsleven en de fabrikanten waren alleen geïnteresseerd in samenwerking indien er sprake zou zijn van verregaande veranderingen op rechtsstatelijk vlak, het kiesstelsel en de economie. Men wilde bovendien een aanvang maken met afslanken van het overheidsapparaat, een apparaat waarop het patronagesysteem van Suriname gegrondvest is, sinds de koloniale tijd.

Bouterse kende echter zijn pappenheimers, hij wist dat de oude partijen met alles zouden instemmen, alles, om maar terug te keren in het machtscentrum van Suriname. Hij wist ook dat ze rekenden op het geldschip en hulp uit Den Haag, want meneer Lachman zei op elke massameeting dat bij een overwinning, hij, Lachman direct op de boot zou stappen om het geld te halen in Holland. Men geloofde dat Nederland dan ook zou helpen om af te rekenen met Bouterse en zijn clan.

Het geheime karakter van de afspraken is dat niemand iets wil zeggen, maar het is duidelijk wat in het akkoord feitelijk behelsde, nl dat Bouterse de Bevelhebber van het leger zou blijven, en dat hij een riant salaris en dito pensioen zou ontvangen. Ook blijven een deel van de buitenposten in handen van de militairen en blijft de militaire inlichtingendienst gewoon zijn werk doen. De oude politieke partijen winnen de verkiezingen dankzij een pervers kiesstelsel dat ervoor zorgt dat de etnisch partijen de eclatante overwinning behalen. Suriname heeft zijn oude schoenen terug!

Maar de oude politieke partijen hebben Bouterse onderschat, en de gemaakte afspraken blijken geen uitruil van belangen zoals de oude politieke partijen dachten. Met Bouterse is geen enkele afspraak heilig, omdat hij hardnekkig een prominente plaats in de politieke arena blijft opeisen, terwijl hij het leger als dreig- en chantagemiddel inzet. Aan de militairen wordt amnestie verleend voor de moorden te Pokigron, en de regering neemt de verantwoordelijkheid voor de binnenlandse oorlog op zich, maar ziet geen enkele kans op dit conflict op elegante wijze op te lossen.

Aan het einde de roerige jaren ’80, komen er plotseling allerlei binnenlandse groepen, zoals de Tucajana Indianen opduiken die allemaal hun eigen kleine guerillaoorlog starten en de positie van de regering verder ondermijnen.

De net aangetreden regering krijgt de schuld van de crisis, het beloofde geld uit Nederland komt niet, Nederland stelt nieuwe eisen en schiet de nieuw aan getreden regering ook niet te hulp als blijkt dat de situatie met het leger uit de hand loopt. De beloofde verlichting blijft, en het volk verliest het vertrouwen, de zolen van oude schoen blijken vol gaten te zitten!

Het Geluk van Desi Bouterse Het feit Bouterse slechts met een aantal spelers een akkoord sloot, is allesbepalend geweest voor de democratische consolidatie van 1987. Ik heb de afgelopen dagen steeds herhaald dat de bevolking niet precies wist wat zich precies afspeelde tijdens de militaire periode.

De burgers weten natuurlijk wel dat er mensen stierven in 1982 maar niet waarom. Men weet vaag iets over de moorden te Pokigron, maar men weet te weinig over de reden van de Binnenlandse Oorlog om daar een duidelijk beeld bij te hebben. Zoals ik al eerder opmerkte, het was de oude politiek niet te doen om gerechtigheid te brengen, ze wilden de macht en ze wilden het geld uit de Nederlandse verdragsmiddelen om hun mensen te accommoderen.

De oude politiek miste het vermogen, de kennis en de kunde om waarachtige veranderingen door te voeren, maar miste ook de ‘cojones’ om Desi Bouterse de politieke arena uit te flikkeren. Er waren voldoende openingen om de misdaden tegen de menselijkheid gepleegd te vervolgen, onderzoek in te stellen naar de schendingen van mensenrechten, allemaal opgetekend door de Organisatie voor Gerechtigheid en Vrede en Moiwana.

De politieke partijen zijn echter bezig met hun eigen besognes: in de NPS gaat er stemmen op dat Henck Arron vervangen moet worden en ook de VHP is niet erg happy met president Ramsewak Shankar………Maar het is Desi Bouterse die de meeste kritiek heeft op de president, die hij uitfoetert als hij samen met hem in het vliegtuig naar Nederland zit, om door te vliegen naar Ghana.

Bouterse werd door de Nederlandse autoriteiten de toegang tot Nederland ontzegd. Hij gaf de president de schuld voor deze blamage, ofschoon deze niets aan de situatie kan doen. Ogenschijnlijk gebelgd dient hij zijn ontslag als bevelhebber in en het is Iwan Graanoogst die belt en de regering naar huis stuurt. Of toch niet?

Volgens sommige bronnen pleegde de VHP een zelfcoup, het besluit dat president Shankar moest vertrekken is door VHP zelf genomen (over deze kwestie moet meer onderzoek worden verricht).

Desi Bouterse had nu de handen vrij en kon zich weer als libero in de politieke arena begeven daarbij gebruikmakend van de oude en vertrouwde infrastructuur. Stanley Rensch kenschetst deze periode als een periode van verholen terreur, dreiging van liquidatie en rekeningen vereffenen, daarbij zinspelend op een mogelijk nieuw fenomeen.

Tot Slot

In mijn opinie is er sinds de tijd dat de militairen de macht overnamen in 1980, constant sprake geweest van onverholen terreur, liquidaties en onderdrukking. Het feit dat de militairen met de loop van het geweer regeerde is allesbepalend geweest voor de manier waarop Suriname zich in het laatste decennium van de vorige eeuw heeft ontwikkeld.

Er is nog een laatste element dat ik wil aanstippen, namelijk het feit dat het gebrek aan kennis tezamen met heersende ideeën over Suriname als vredelievende natie waar het gezellig toeven is bepalend zijn geweest voor de manier waarop het geweld en de terreur zich kon verspreiden zonder dat het grote publiek daar erg in had. De burgers die anderen aanbrachten, verklikten en vernietigden, de spionnen die in het buitenland de eigen landgenoten bespioneerden en rapporteerden;

Lieve Mammie die kookte op NPS bijeenkomsten in Nederland en daarvoor geen geld vroeg, dat was toch gewoon Swietie Sranan? Niemand stond stil bij het feit de Bevrijdingsraad uiteen spatte vanwege verraad en spionage? En de mensen die door het Consulaat aan de Cuserstraat inAmstelveen werden geterroriseerd, dat zijn toch verzinsels…..niemand stond stil bij het feit dat Desi Bouterse er in stilte in is geslaagd een geweldige en goed draaiende paramilitaire en intelligence organisatie heeft kunnen opzetten die in binnen- en buitenland iedereen in de gaten houdt.

Natascha Adama, Amsterdam


Terug naar nieuws archief

   President Bouterse stoort zich terecht niet aan de kritiek ten aanzien van ex-minister Abrahams.
Eens
Oneens
Weet het niet!
Interesseert me niet!
Bekijk archief
 bekijk volledige agenda
Luister live

Luister live mee via internet over de hele wereld.

Nieuwsbrief

Blijf up-to-date met de Radio Tamara nieuwsbrief. Ontvang de laatste nieuwtjes rechtstreeks in je mailbox.
Contact

Radio Tamara
Postbus 56858
1040 AW Amsterdam
T: (+31) 20 688 11 33

Copyright Radio Tamara 2010 - Alle rechten voorbehouden